از دعاهاى امام عليه السلام است درباره ‌ى‌ وداع ‌و‌ بدرود ماه رمضان

(به زبان حال يعنى اگر ماه رمضان ‌كه‌ ماه خير ‌و‌ بركت است شخصى ‌مى‌ بود، هنگام فراق ‌و‌ جدائى ‌با‌ ‌او‌ چنين گفته ‌مى‌ شد، ‌و‌ سخن گفتن ‌با‌ شهرها ‌و‌ منازل ‌و‌ اوقات روش عقلاء ‌و‌ خردمندان بوده ‌و‌ هست، ‌و‌ ‌در‌ قرآن شريف ‌و‌ سخنان ائمه- عليهم السلام- بسيار است، ‌و‌ خواندن دعاى وداع مستحب ‌مى‌ باشد، ‌و‌ شايسته است ‌در‌ روز جمعه ‌ى‌ آخر ‌و‌ ‌هم‌ ‌در‌ ‌شب‌ آخر خوانده شود، ‌و‌ خواندن ‌آن‌ هنگام سحر ‌و‌ نزديك سپيده ‌ى‌ صبح بهتر است، ‌و‌ اگر كسى ‌به‌ كمى ماه گمان برد ‌در‌ ‌دو‌ ‌شب‌ يعنى ‌شب‌ بيست ‌و‌ نهم ‌و‌ ‌شب‌ ‌سى‌ ‌ام‌ ‌آن‌ ‌را‌ بخواند، ‌و‌ اگر ‌در‌ ‌شب‌ آخر خوانده نشد ‌در‌ اواخر روز آخر بخواند):  

―    بار خدايا ‌اى‌ آنكه (براى نعمتهائى ‌كه‌ ‌به‌ خلقش داده) پاداش نمى خواهد (زيرا ‌او‌ غنى بالذات است ‌و‌ ‌به‌ ديگرى نيازمند نيست، ‌پس‌ آفريدن ‌او‌ ايشان ‌را‌ ‌و‌ تكليف كردن ‌به‌ عبادت ‌و‌ بندگى ‌و‌ سپاسگزارى براى آنست ‌كه‌ ايشان سود ببرند)  

―    و ‌اى‌ آنكه ‌بر‌ عطا ‌و‌ بخشش (به بندگانش) پشيمان نمى شود (زيرا پشيمانى ‌بر‌ اثر جهل ‌و‌ نادانى ‌به‌ عواقب امور ‌و‌ پايان كارها است ‌و‌ جهل ‌بر‌ خداى تعالى محال است)  

―    و ‌اى‌ آنكه جزاى (كردار) بنده ‌ى‌ خود ‌را‌ يكسان ‌و‌ برابر نمى دهد (بلكه اگر نيك باشد چندان برابر ‌مى‌ دهد، ‌و‌ اگر ‌بد‌ باشد ‌مى‌ آمرزد، چنانكه ‌در‌ قرآن كريم «س 6 ‌ى‌ 160» فرموده: ‌من‌ جاء بالحسنه فله عشر امثالها يعنى ‌هر‌ ‌كه‌ كار نيكو بجا آورد ‌او‌ ‌را‌ ‌ده‌ برابر خواهد بود، ‌و‌ «س 13 ‌ى‌ 6» فرموده: ‌و‌ ‌ان‌ ربك لذو مغفره للناس على ظلمهم يعنى ‌و‌ پروردگار ‌تو‌ براى مردم ‌بر‌ ظلم ‌و‌ ستمى ‌كه‌ ‌مى‌ كنند داراى مغفرت ‌و‌ آمرزش است)  

―    نعمت ‌و‌ بخشش ‌تو‌ ‌در‌ آغاز است (در برابر كردار نيست ‌كه‌ شخص ‌به‌ ‌آن‌ مستحق ‌و‌ سزاوار گردد، بلكه ‌بى‌ سابقه ‌ى‌ استحقاق است) ‌و‌ عفو ‌و‌ گذشت (از گناهان) احسان ‌و‌ نيكى كردن بدون علت ‌و‌ سبب است (نه آنكه واجب باشد) ‌و‌ عقوبت ‌و‌ كيفرت (گناهكاران را) عدل ‌و‌ داد است (چون ظلم ‌از‌ خداى تعالى محال است، چنانكه ‌در‌ قرآن مجيد «س 18 ‌ى‌ 49» فرموده: ‌و‌ لايظلم ربك احدا يعنى ‌و‌ پروردگار ‌تو‌ كسى ‌را‌ ستم نخواهد كرد) ‌و‌ حكم ‌و‌ فرمانت خير ‌و‌ نيكو است (اگر ‌چه‌ مصلحت ‌آن‌ ‌بر‌ ‌ما‌ پنهان باشد)  

―    اگر عطاء ‌و‌ بخشش نموده ‌اى‌ عطايت ‌را‌ ‌به‌ منت (بيان كردن نيكى ‌به‌ طورى ‌كه‌ ‌دل‌ ‌را‌ ‌مى‌ شكند مانند گفتن چنين ‌به‌ ‌تو‌ عطا كردم ‌يا‌ چنين براى ‌تو‌ بجا آوردم) نياميخته اى، ‌و‌ اگر منع كرده بازداشته ‌اى‌ منعت ‌از‌ روى ستم نبوده (زيرا عطاء ‌و‌ منع خداوند سبحان ‌از‌ روى حكمت ‌و‌ عدل است ‌پس‌ منع ‌او‌ ستم نيست)  

―    پاداش ‌مى‌ دهى ‌هر‌ ‌كه‌ ‌تو‌ ‌را‌ سپاس گزارد ‌و‌ حال آنكه ‌تو‌ سپاسگزارى ‌را‌ ‌به‌ ‌او‌ الهام كرده ‌اى‌   

―    و جزا ‌مى‌ دهى ‌هر‌ ‌كه‌ ‌تو‌ ‌را‌ بستايد ‌و‌ حال آنكه ‌تو‌ ستودن ‌را‌ ‌به‌ ‌او‌ آموخته ‌اى‌ (توفيق سپاس ‌و‌ ستودن ‌به‌ ‌او‌ داده اى)  

―    مى پوشانى (گناه را) ‌بر‌ كسى (گنهكارى) ‌كه‌ اگر ‌مى‌ خواستى ‌او‌ ‌را‌ رسوا ‌مى‌ كردى، ‌و‌ بخشش ‌مى‌ كنى ‌بر‌ كسى ‌كه‌ اگر ‌مى‌ خواستى ‌او‌ ‌را‌ (از بخششت) منع ‌مى‌ نمودى ‌در‌ حالى ‌كه‌ ‌هر‌ ‌دو‌ سزاوار رسوائى ‌و‌ منع هستند، ليكن ‌تو‌ كارهايت ‌را‌ ‌بر‌ پايه ‌ى‌ تفضل ‌و‌ احسان قرار داده اى، ‌و‌ قدرت ‌و‌ توانائيت ‌را‌ ‌بر‌ گذشت روان نموده ‌اى‌ (و اين ‌از‌ جهت سعه ‌و‌ گشايش رحمت ‌تو‌ است)  

―    و كسى ‌كه‌ معصيت ‌و‌ نافرمانى ‌تو‌ كرده ‌با‌ ‌او‌ ‌به‌ حلم ‌و‌ بردبارى (شتاب نكردن ‌در‌ كيفر او) رفتار نموده اى، ‌و‌ كسى ‌را‌ ‌كه‌ (بر اثر گناهانى ‌كه‌ مرتكب شده) ‌به‌ خود قصد ستم نموده مهلت داده اى، ‌تو‌ ايشان ‌را‌ ‌به‌ مداراى خود مهلت ‌مى‌ دهى ‌تا‌ هنگام رجوع ‌و‌ بازگشتن، ‌و‌ ‌در‌ مواخذه ‌و‌ كيفر ايشان شتاب نمى كنى ‌تا‌ هنگام توبه براى اينكه هلاك شونده ‌ى‌ ايشان برخلاف رضاى ‌تو‌ هلاك نشود، ‌و‌ بدبختشان ‌به‌ وسيله ‌ى‌ نعمت ‌تو‌ بدبخت نگردد (مستوجب عذاب نشود) مگر ‌پس‌ ‌از‌ بسيارى عذر داشتن ‌و‌ ‌پس‌ ‌از‌ ‌پى‌ ‌در‌ ‌پى‌ حجت ‌و‌ برهان ‌بر‌ ‌او‌ (چنانكه ‌در‌ قرآن كريم «س 4 ‌ى‌ 165» فرموده: رسلا مبشرين ‌و‌ منذرين لئلا يكون للناس على الله حجه بعد الرسل ‌و‌ كان الله عزيزا حكيما يعنى پيغمبران ‌را‌ فرستاديم ‌كه‌ «نيكان را» مژده دهند ‌و‌ «بدكاران را» بترسانند ‌تا‌ ‌پس‌ ‌از‌ فرستادن پيغمبران مردم ‌را‌ ‌بر‌ خدا حجت ‌و‌ برهانى نباشد «به اينكه كسى ‌ما‌ ‌را‌ ‌به‌ راه ‌حق‌ دعوت نكرده ‌و‌ ‌ما‌ ‌هم‌ نمى دانستيم» ‌و‌ خدا تواناى درستكار است. ‌و‌ اين اتمام حجت) ‌از‌ روى كرم ‌و‌ بخششى است ‌از‌ عفو ‌و‌ گذشت ‌تو‌ ‌اى‌ بخشنده ‌ى‌ بزرگوار، ‌و‌ سودى است ‌از‌ مهربانى ‌تو‌ ‌اى‌ بردبار (كسى ‌كه‌ ‌در‌ كيفر شتاب نمى كنى)  

―    توئى آنكه براى بندگانت درى ‌به‌ سوى عفوت گشوده اى، ‌و‌ ‌آن‌ ‌را‌ توبه ‌و‌ بازگشت ناميده اى، ‌و‌ ‌بر‌ ‌آن‌ ‌در‌ ‌از‌ وحى ‌و‌ پيغام خود راهنمائى قرار داده ‌اى‌ ‌تا‌ ‌از‌ ‌آن‌ گمراه نشوند، ‌پس‌ ‌تو‌ خود: ‌كه‌ نامت جاويد (يا داراى بركت ‌و‌ احسان) است: فرموده ‌اى‌ (قرآن كريم «س 66 ‌ى‌ 8» توبوا الى الله توبه نصوحا عسى ربكم ‌ان‌ يكفر عنكم سيئاتكم ‌و‌ يدخلكم جنات تجرى ‌من‌ تحتها الانهار، يوم لايخزى الله النبى ‌و‌ الذين امنوا معه نورهم يسعى بين ايديهم ‌و‌ بايمانهم يقولون: ربنا اتمم لنا نورنا، ‌و‌ اغفر لنا، انك على كل شى ء قدير): ‌به‌ سوى خدا توبه كنيد توبه ‌ى‌ خالص ‌و‌ پاكيزه (بس براى خدا، ‌از‌ گناهان پشيمان شويد ‌از‌ جهت اينكه برخلاف رضاى خداى تعالى بوده، ‌نه‌ ‌از‌ جهت ترس ‌از‌ آتش ‌كه‌ ‌آن‌ توبه نيست، چنانكه خواجه نصيرالدين طوسى «رحمه الله» ‌در‌ تجريد فرموده) اميدوار باشيد ‌كه‌ پروردگارتان گناهانتان ‌را‌ ‌از‌ شما بپوشاند (بيامرزد) ‌و‌ شما ‌را‌ ‌به‌ بهشتها ‌و‌ باغهائى ‌كه‌ جويها ‌از‌ زير (درختان) ‌آن‌ روان است درآورد  

―    (و آن) روزى (هنگامى است) ‌كه‌ خدا پيغمبر ‌و‌ آنان ‌را‌ ‌كه‌ ‌به‌ ‌او‌ ايمان آورده اند خوار نمى گرداند (شفاعت ‌آن‌ حضرت ‌را‌ درباره ‌ى‌ امت ‌و‌ درخواست مومنين ‌را‌ درباره ‌ى‌ يارانشان ‌مى‌ پذيرد) نور ايشان پيش روى آنها ‌و‌ ‌از‌ سمت راستشان ‌مى‌ رود (بر اثر طاعت ‌و‌ بندگيشان ‌در‌ دنيا ‌در‌ جلو ‌و‌ سمت راست روشنائى براى آنان ‌مى‌ تابد ‌كه‌ ‌در‌ ‌آن‌ روشنائى ‌به‌ سوى بهشت ‌مى‌ روند، ‌يا‌ «چنانكه ‌از‌ حضرت صادق- عليه السلام- روايت شده:» پيشوايان مومنين روز قيامت ‌در‌ جلو ‌و‌ سمت راست آنها ‌مى‌ روند ‌تا‌ ايشان ‌را‌ ‌به‌ بهشت درآورند) ‌مى‌ گويند: پروردگار ‌ما‌ نور ‌ما‌ ‌را‌ كامل گردان (اين درخواست نسبت ‌به‌ تفاوت نورهاى آنها است ‌بر‌ حسب اعمالشان ‌در‌ دنيا) ‌و‌ ‌ما‌ ‌را‌ بيامرز (از آنچه باعث كامل نشدن نور ‌ما‌ است درگذر) زيرا ‌تو‌ ‌بر‌ ‌هر‌ چيز توانائى. ‌پس‌ بعد ‌از‌ گشودن ‌در‌ ‌و‌ بپا داشتن راهنما عذر ‌و‌ بهانه ‌ى‌ كسى ‌كه‌ ‌از‌ آمدن ‌به‌ ‌آن‌ منزل ‌و‌ جايگاه (بهشت جاويد، ‌با‌ جور بودن وسائل) غافل ‌و‌ بيخبر باشد چيست؟!  

―    و توئى آنكه ‌در‌ داد ‌و‌ ستد ‌با‌ بندگان ‌و‌ پيشنهاد كالا ‌در‌ بهاى ‌آن‌ ‌بر‌ خود افزوده ‌اى‌ (بيش ‌از‌ آنچه ‌كه‌ سزاوارند ‌مى‌ دهى) ‌مى‌ خواهى ‌در‌ تجارت كردنشان ‌با‌ ‌تو‌ سود برند، ‌و‌ ‌در‌ كوچ كردن ‌به‌ سوى ‌تو‌ ‌و‌ افزونى يافتن ‌از‌ جانب ‌تو‌ رستگار شوند، ‌پس‌ (از اينرو)- ‌تو‌ خود ‌كه‌ نامت ‌با‌ بركت ‌و‌ احسان است ‌و‌ (از مانند بودن ‌به‌ آفريده شدگان) برتر ‌و‌ منزه ‌و‌ پاكى- فرموده ‌اى‌ (در قرآن كريم «س 6 ‌ى‌ 160» ‌من‌ جاء بالحسنه فله عشر امثالها، ‌و‌ ‌من‌ جاء بالسيئه فلا يجزى الا مثلها): ‌هر‌ ‌كه‌ كار نيكو بجا آورد مزد ‌او‌ ‌ده‌ برابر خواهد بود، ‌و‌ ‌هر‌ ‌كه‌ كار ‌بد‌ كند ‌جز‌ مانند كار بدش كيفر داده نمى شود  

―    و فرموده ‌اى‌ (قرآن مجيد «س 2 ‌ى‌ 261» مثل الذين ينفقون اموالهم ‌فى‌ سبيل الله كمثل حبه انبتت سبع سنابل ‌فى‌ كل سنبله مائه حبه، ‌و‌ الله يضاعف لمن يشاء): داستان كسانى ‌كه‌ دارائيهاشان ‌را‌ ‌در‌ راه خدا صرف ‌مى‌ نمايند مانند داستان دانه ايست ‌كه‌ هفت خوشه رويانيده ‌كه‌ ‌در‌ ‌هر‌ خوشه ‌صد‌ دانه باشد (يكدانه هفتصد دانه بشود) ‌و‌ خدا براى ‌هر‌ ‌كه‌ بخواهد چندين برابر (از اين مقدار) ‌مى‌ گرداند، ‌و‌ فرموده ‌اى‌ (قرآن شريف «س 2 ‌ى‌ 245» ‌من‌ ذا الذى يقرض الله قرضا حسنا فيضاعفه له اضعافا كثيره): كيست آنكه ‌به‌ (بندگان درمانده ى) خدا وام نيكو دهد (وامى ‌كه‌ ‌در‌ گرفتن ‌آن‌ شتاب ننمايد، ‌يا‌ منت ننهد، ‌يا‌ عوض ‌و‌ بجاى ‌آن‌ ‌را‌ نخواهد) ‌كه‌ خدا ‌آن‌ ‌را‌ برايش چندين برابر گرداند. ‌و‌ نظائر ‌و‌ مانندهاى آنها (آياتى كه) ‌از‌ افزايشهاى حسنات ‌و‌ نيكوئيها ‌كه‌ ‌در‌ قرآن فرستاده ‌اى‌ (مانند «س 27 ‌ى‌ 89»: ‌من‌ جاء بالحسنه فله خير منها يعنى ‌هر‌ ‌كه‌ «روز رستاخيز» ‌با‌ حسنه ‌و‌ نيكوئى آيد ‌پس‌ پاداش بهتر ‌از‌ ‌آن‌ براى ‌او‌ است)  

―    و توئى آنكه ‌به‌ سخن خود ‌از‌ (عالم) غيب ‌و‌ نهان خويش (كه ديده ‌ها‌ ‌و‌ خردها ‌به‌ ‌آن‌ راه ندارد، ‌و‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ وحى ‌به‌ پيغمبران ‌و‌ خبر دادن ايشان دانسته ‌مى‌ شود) ‌و‌ ‌به‌ ترغيب ‌و‌ خواهان نمودن خود ‌كه‌ بهره ‌ى‌ آنان ‌را‌ ‌در‌ ‌بر‌ دارد هدايت ‌و‌ راهنمائيشان نمودى ‌بر‌ چيزى (حقائقى) ‌كه‌ اگر ‌آن‌ ‌را‌ ‌از‌ آنها ‌مى‌ پوشاندى چشمهاشان ‌آن‌ ‌را‌ درنمى يافت، ‌و‌ گوشهاشان ‌آن‌ ‌را‌ حفظ نكرده فرانمى گرفت، ‌و‌ انديشه هاشان ‌به‌ ‌آن‌ نمى رسيد، ‌پس‌ فرمودى (قرآن كريم «س 2 ‌ى‌ 152» اذكرونى اذكركم، ‌و‌ اشكروا لى ‌و‌ لاتكفرون): مرا (به دعا ‌و‌ درخواست، ‌يا‌ ‌در‌ دنيا) ياد كنيد ‌تا‌ شما ‌را‌ (به اجابت ‌و‌ روا شدن، ‌يا‌ ‌در‌ آخرت) ياد كنم، ‌و‌ مرا سپاسگزاريد ‌و‌ ناسپاسى ننمائيد، ‌و‌ فرمودى (قرآن مجيد «س 14 ‌ى‌ 7» لئن شكرتم لازيدنكم، ‌و‌ لئن كفرتم ‌ان‌ عذابى لشديد): ‌هر‌ آينه اگر (مرا ‌بر‌ نعمتى ‌كه‌ ‌به‌ شما داده ام) سپاسگزاريد شما ‌را‌ فزونى دهم، ‌و‌ اگر ناسپاسى كنيد همانا كيفر ‌من‌ سخت است (شما ‌را‌ ‌به‌ كيفر سخت خواهم رسانيد)  

―    و فرمودى (قرآن شريف «س 40 ‌ى‌ 60» ادعونى استجب لكم، ‌ان‌ الذين يستكبرون عن عبادتى سيدخلون جهنم داخرين): مرا بخوانيد ‌تا‌ (دعا ‌و‌ درخواست را) براى شما روا سازم، كسانى ‌كه‌ ‌از‌ عبادت ‌و‌ بندگى (دعا ‌و‌ خواندن) ‌من‌ كبر ‌و‌ سركشى ‌مى‌ نمايند زود است ‌كه‌ ‌با‌ ذلت ‌و‌ خوارى ‌به‌ دوزخ درآيند. ‌پس‌ دعاء (درخواست از) خود ‌را‌ عبادت ‌و‌ بندگى ‌و‌ بجا نياوردن ‌آن‌ ‌را‌ سركشى ناميده، ‌و‌ ‌بر‌ ترك ‌و‌ بجا نياوردن ‌آن‌ ‌به‌ آمدن ‌در‌ دوزخ ‌با‌ ذلت ‌و‌ خوارى تهديد نموده ‌و‌ ترسانده ‌اى‌   

―    پس (از اينرو بندگانت) ‌تو‌ ‌را‌ ‌به‌ نعمت ‌و‌ بخششت ياد كردند، ‌و‌ ‌به‌ فضل ‌و‌ احسانت ‌تو‌ ‌را‌ سپاس گزاردند، ‌و‌ ‌به‌ سبب امر ‌و‌ فرمانت ‌تو‌ ‌را‌ خواندند، ‌و‌ ‌از‌ جهت درخواست افزودن نعمتت براى (به دست آوردن رضاى) ‌تو‌ (نه ‌از‌ روى رئاء ‌و‌ خودنمائى، ‌به‌ فقراء ‌و‌ درويشان) صدقه ‌و‌ بخشش دادند، ‌و‌ ‌در‌ ‌آن‌ يادآورى ‌و‌ سپاسگزارى ‌و‌ خواندن آنها ‌تو‌ ‌را‌ ‌و‌ صدقه دادن براى ‌تو‌ نجات ‌و‌ رهائى ايشان است ‌از‌ خشمت (دورى ‌از‌ رحمتت) ‌و‌ فيروزى ‌و‌ دست يافتن آنان است ‌به‌ رضا ‌و‌ خشنوديت  

―    و اگر آفريده ‌اى‌ ‌از‌ پيش خود آفريده ‌اى‌ ‌را‌ ‌به‌ مانند آنچه ‌تو‌ ‌به‌ ‌آن‌ بندگانت ‌را‌ ‌از‌ جانب خود راهنمائى كرده ‌اى‌ راهنمائى ‌مى‌ نمود ‌به‌ احسان ‌و‌ نعمت دادن وصف گشته ‌و‌ ‌به‌ ‌هر‌ زبانى ستايش شده ‌مى‌ بود، ‌پس‌ (تو ‌كه‌ آفريننده ‌و‌ راهنماى حقيقى هستى ‌به‌ ستودن شايسته ‌تر‌ ‌مى‌ باشى، ‌از‌ اينرو) ‌پس‌ ‌تو‌ ‌را‌ است سپاس ‌تا‌ آنجا ‌كه‌ راهى ‌در‌ سپاس ‌تو‌ يافت شود، ‌و‌ براى سپاس سخنى ‌كه‌ ‌به‌ ‌آن‌ ستوده شوى ‌و‌ معنى ‌و‌ مقصودى ‌كه‌ ‌به‌ سپاس بازگردد باقى باشد (تا آنجا ‌كه‌ بتوانيم ‌تو‌ ‌را‌ سپاس گزاريم)  

―    اى آنكه ‌به‌ بندگانش نيكى ‌و‌ افزونى ‌را‌ نعمت داده، ‌و‌ آنها ‌را‌ ‌به‌ نعمت ‌و‌ بخشش فراگرفته، ‌چه‌ آشكار است ‌در‌ ‌ما‌ نعمت تو، ‌و‌ ‌چه‌ فراوان است ‌بر‌ ‌ما‌ بخشش تو، ‌و‌ ‌چه‌ بسيار است مخصوص بودن ‌ما‌ ‌به‌ نيكى سرشار تو!  

―    ما ‌را‌ ‌به‌ آئينت (اسلام) ‌كه‌ ‌آن‌ ‌را‌ برگزيدى، ‌و‌ ‌به‌ طريقه ‌ات‌ (پيروى ‌از‌ ائمه ‌ى‌ معصومين عليهم السلام) ‌كه‌ ‌آن‌ ‌را‌ پسنديدى، ‌و‌ ‌به‌ راهت (احكام) ‌كه‌ ‌آن‌ ‌را‌ آسان گردانيدى راهنمائى نموده اى، ‌و‌ ‌به‌ تقرب نزد (رحمت) خود، ‌و‌ رسيدن ‌به‌ كرامت ‌و‌ سود رساندن خويش (بهشت) بينا ساخته ‌اى‌  

―    بار خدايا ‌و‌ ‌تو‌ ‌از‌ كارهاى برگزيده ‌و‌ واجبات مخصوصه، ماه رمضان ‌را‌ قرار داده ‌اى‌ همان ماهى ‌كه‌ ‌آن‌ ‌را‌ ‌از‌ همه ‌ى‌ ماهها اختصاص داده، ‌و‌ ‌از‌ همه ‌ى‌ زمانها ‌و‌ روزگارها برترى داده، ‌و‌ ‌بر‌ همه ‌ى‌ وقتهاى سال برگزيده ‌اى‌ ‌به‌ سبب قرآن ‌و‌ نورى ‌كه‌ (قرآنى ‌كه‌ نور ‌و‌ روشنائى ‌از‌ ضلالت ‌و‌ گمراهى است) ‌در‌ ‌آن‌ فروفرستادى، ‌و‌ ‌به‌ سبب آنكه ايمان ‌را‌ ‌در‌ ‌آن‌ ماه چندين برابر نمودى (از بسيارى عبادت ‌و‌ بندگى ‌در‌ ‌آن‌ آن ‌را‌ كامل گردانيدى) ‌و‌ روزه ‌را‌ ‌در‌ ‌آن‌ واجب، ‌و‌ برپا شدن (براى عبادت) ‌را‌ ‌در‌ ‌آن‌ ترغيب نمودى، ‌و‌ ‌شب‌ قدر ‌را‌ ‌كه‌ ‌از‌ هزار ماه بهتر است ‌در‌ ‌آن‌ بزرگ گردانيدى   

―    سپس ‌ما‌ ‌را‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ ‌آن‌ ماه ‌بر‌ همه ‌ى‌ امتها برگزيدى، ‌و‌ ‌به‌ فضل ‌و‌ برترى ‌آن‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌نه‌ اهل ملتها ‌و‌ كيشها برترى دادى (اين بيان صريح ‌و‌ آشكار است ‌در‌ اينكه ماه رمضان ‌از‌ خصائص پيروان دين اسلام است، چنانكه ‌در‌ شرح جمله ‌ى‌ سوم ‌از‌ دعاى چهل ‌و‌ چهارم ‌به‌ ‌آن‌ اشاره شد) ‌پس‌ ‌به‌ فرمان ‌تو‌ روزش ‌را‌ روزه داشتيم، ‌و‌ ‌به‌ يارى ‌تو‌ شبش ‌را‌ ( براى بندگى) برخاستيم ‌در‌ حالى ‌كه‌ ‌به‌ روزه داشتن ‌و‌ برخاستن ‌آن‌ خود ‌را‌ براى رحمتت ‌كه‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌بر‌ ‌آن‌ خواسته ‌اى‌ درآورديم، ‌و‌ ‌آن‌ ‌را‌ وسيله ‌ى‌ پاداش ‌تو‌ گردانيديم، ‌و‌ ‌تو‌ ‌به‌ آنچه ‌از‌ درگاهت خواسته شود توانائى، ‌به‌ آنچه ‌از‌ فضل ‌و‌ احسانت درخواست گردد بخشنده اى، ‌به‌ كسى ‌كه‌ قصد تقرب ‌به‌ (رحمت) ‌تو‌ كند نزديكى   

―    و اين ماه ‌در‌ ميان ‌ما‌ پسنديده زيست نمود، ‌و‌ ‌با‌ ‌ما‌ مصاحب ‌و‌ يار نيكو بود (چون ‌در‌ ‌آن‌ ثواب ‌و‌ پاداش ‌و‌ بركات ‌و‌ نيكيها ‌و‌ وسائل رحمت ‌و‌ آمرزش بسيار بود) ‌و‌ ‌به‌ بهترين سودهاى جهانيان ‌ما‌ ‌را‌ سودمند نمود، سپس هنگام پايان يافتن وقتش ‌و‌ ‌به‌ ‌سر‌ رسيدن زمانش ‌و‌ تمام شدن شماره ‌اش‌ (روزهايش) ‌از‌ ‌ما‌ جدا ‌شد‌  

―    از اينرو ‌ما‌ ‌آن‌ ‌را‌ وداع ‌و‌ بدرود ‌مى‌ نمائيم مانند وداع كسى ‌كه‌ جدائيش ‌بر‌ ‌ما‌ بزرگ ‌و‌ دشوار است، ‌و‌ رفتنش ‌از‌ ميان ما، ‌ما‌ ‌را‌ اندوهگين ساخته ‌و‌ ‌به‌ وحشت ‌و‌ ترس افكنده، ‌و‌ مانند وداع كسى ‌كه‌ ‌او‌ ‌را‌ ‌بر‌ ‌ما‌ عهد ‌و‌ پيمان نگاهداشتنى ‌و‌ احترام رعايت كردنى ‌و‌ ‌حق‌ اداء ‌و‌ پرداخت شدنى ثابت ‌و‌ پابرجا است، ‌پس‌ ‌ما‌ ‌مى‌ گوئيم: درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌اى‌ بزرگترين ماه خدا، ‌و‌ ‌اى‌ عيد (روز جشن ‌و‌ شادى) دوستان خدا  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌اى‌ گرامى ترين وقتهائى ‌كه‌ (با ما) مصاحب ‌و‌ يار بودى، ‌و‌ ‌اى‌ بهترين ماه ‌در‌ روزها ‌و‌ ساعتها  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ماهى ‌كه‌ آرزوها ‌در‌ ‌آن‌ نزديك است (حاجتها ‌در‌ ‌آن‌ روا ‌مى‌ شود، زيرا براى اجابت ‌و‌ روا شدن خواسته ‌ها‌ بزرگترين اوقات است) ‌و‌ كردار (شايسته ى) ‌در‌ ‌آن‌ پراكنده (فراوان) است   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ همنشينى ‌كه‌ احترام ‌و‌ گرامى داشتنش بزرگست، هنگامى ‌كه‌ بوده باشد، ‌و‌ نبودنش ‌به‌ درد آورد هنگامى ‌كه‌ پنهان گردد، ‌و‌ مرجع اميدى ‌كه‌ جدائيش رنج رساند  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ همدمى ‌كه‌ انس ‌و‌ ‌خو‌ گرفت هنگامى ‌كه‌ روآورد ‌و‌ شاد گردانيد، ‌و‌ وحشت ‌و‌ ترس افزود هنگامى ‌كه‌ رفت ‌و‌ دردناك نمود  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ همسايه ‌اى‌ ‌كه‌ دلها (بر اثر عبادت ‌و‌ بندگى) ‌در‌ ‌آن‌ نرم ‌و‌ فروتن گرديد، ‌و‌ گناهان (بر اثر آمرزش ‌و‌ عفو خداى تعالى) ‌در‌ ‌آن‌ ‌كم‌ ‌شد‌  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ يارى دهنده ‌اى‌ ‌كه‌ (ما را) ‌بر‌ مغلوب ساختن شيطان يارى كرد، ‌و‌ مصاحب ‌و‌ يارى ‌كه‌ راههاى نيكى ‌را‌ آسان نمود  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌چه‌ بسيار است آزاد شدگان خدا ‌در‌ تو، ‌و‌ ‌چه‌ نيكبخت است كسى ‌كه‌ ‌به‌ سبب ‌تو‌ احترام ‌و‌ گرامى داشتنت ‌را‌ حفظ نمايد!  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌چه‌ محوكننده بودى گناهان ‌را‌ (سبب آمرزش آنها بودى) ‌و‌ ‌چه‌ پوشنده بودى اقسام عيبها ‌و‌ زشتيها ‌را‌ (سبب بجا نياوردن آنها بودى)!  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌چه‌ طولانى بودى ‌بر‌ گنهكاران (چون گنهكاران ‌از‌ ‌آن‌ ‌در‌ رنجند، ‌از‌ اينرو روزهايش ‌را‌ طولانى ترين روزها ‌مى‌ پندارند) ‌و‌ ‌چه‌ ‌با‌ هيبت ‌و‌ ترس (يا ‌چه‌ ‌با‌ عظمت ‌و‌ بزرگى) بودى ‌در‌ دلهاى اهل ايمان! (ترس ايشان ‌از‌ جهت تقصير ‌و‌ كوتاهى ‌در‌ ‌حق‌ آنست)  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ماهى ‌كه‌ روزها(ى ماهها ‌در‌ فضل ‌و‌ برترى) ‌با‌ ‌آن‌ فخر ‌و‌ سرفرازى نكنند (چون ‌آن‌ ماه سيد ‌و‌ مهتر ‌و‌ برترين ماهها است)  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ماهى ‌كه‌ ‌از‌ ‌هر‌ چيز (شياطين، پيشامد بد، گرفتارى ‌و‌ مانند آن) سلامت ‌و‌ ‌بى‌ گزند است   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌كه‌ مصاحبت ‌و‌ همراهيش ناپسند ‌و‌ معاشرت ‌و‌ آميزشش نكوهيده نيست   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ براى آنكه ‌با‌ بركات ‌و‌ نيكيها (پاداشها) ‌بر‌ ‌ما‌ وارد شدى، ‌و‌ چركى گناهان ‌را‌ ‌از‌ ‌ما‌ شستى (سبب آمرزش آنها گرديدى)  

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌نه‌ آنكه وداع ‌و‌ بدرود ‌با‌ ‌او‌ ‌از‌ روى دلتنگى باشد، ‌و‌ ‌نه‌ آنكه روزه ‌ى‌ ‌آن‌ ترك شده ‌از‌ جهت ‌به‌ ستوه آمدن است   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌كه‌ پيش ‌از‌ آمدنش (از جهت دوست داشتن آن) خواسته شده بود، ‌و‌ پيش ‌از‌ رفتنش (از جهت فراق ‌و‌ جدائيش) ‌بر‌ ‌آن‌ اندوهناكيم   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌چه‌ بسيار بدى ‌كه‌ ‌به‌ سبب ‌تو‌ ‌از‌ ‌ما‌ بازگرديده، ‌و‌ ‌چه‌ بسيار خير ‌و‌ نيكى ‌كه‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ ‌تو‌ ‌بر‌ ‌ما‌ روان گشته   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌و‌ ‌بر‌ ‌شب‌ قدر ‌كه‌ بهتر ‌از‌ هزار ماه است  
―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ديروز (روزهاى گذشته) ‌چه‌ بسيار ‌بر‌ ‌تو‌ حريص ‌و‌ آزمند بوديم، ‌و‌ فردا ‌چه‌ بسيار ‌به‌ سوى ‌تو‌ شوق داشته ‌از‌ ‌دل‌ آرزومنديم   

―    درود ‌بر‌ ‌تو‌ ‌و‌ ‌بر‌ فضل ‌و‌ برتريت ‌كه‌ (به گذشتن تو) ‌از‌ ‌آن‌ محروم ‌و‌ بازداشته شديم، ‌و‌ ‌بر‌ بركات ‌و‌ نيكيهاى گذشته ‌ات‌ ‌كه‌ (ناچار) ‌از‌ ‌آن‌ ربوده شديم   

―    بار خدايا ‌ما‌ اهل اين ماه هستيم (به ‌آن‌ اختصاص داده شده ايم) ‌كه‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ ‌آن‌ ‌ما‌ ‌را‌ مقام ‌و‌ منزلت ارجمند دادى، ‌و‌ ‌ما‌ ‌را‌ براى (عبادت ‌و‌ بندگى در) ‌آن‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ احسان ‌و‌ نيكيت توفيق عطا نمودى، هنگامى ‌كه‌ بدبختان وقت (آمدن ‌و‌ رفتن) ‌آن‌ ‌را‌ نشناختند (از آنچه ‌در‌ ‌آن‌ واجب شده دورى گزيدند ‌و‌ ‌آن‌ موجب بدبختيشان گرديد) ‌و‌ ‌بر‌ اثر بدبختيشان ‌از‌ فضل ‌و‌ احسان (پاداش) ‌آن‌ محروم ‌و‌ ‌بى‌ بهره شدند  

―    توئى صاحب اختيار ‌و‌ كارگزار ‌كه‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌به‌ معرفت ‌و‌ شناسائى ‌آن‌ برگزيدى، ‌و‌ ‌به‌ طريقه ‌ى‌ ‌آن‌ (آنچه ‌در‌ ‌آن‌ واجب، حرام، مستحب ‌و‌ مكروه است) راه نمودى، ‌و‌ ‌ما‌ ‌با‌ تقصير ‌و‌ كوتاهى (نه ‌از‌ روى كمال ‌و‌ آنچه شايسته ‌ى‌ مقام ربوبيت ‌تو‌ است) ‌به‌ توفيق ‌و‌ جورى اسباب كار ‌از‌ جانب ‌تو‌ روزه ‌و‌ ‌به‌ ‌پا‌ خاستن (براى عبادت در) ‌آن‌ ‌را‌ كارگزار شديم، ‌و‌ (چون عبادتى ‌را‌ ‌كه‌ شايسته ‌ى‌ ‌تو‌ است ‌از‌ طاقت ‌و‌ توانائى ‌ما‌ بيرون است) اندكى ‌از‌ بسيار ‌را‌ ‌در‌ ‌آن‌ بجا آورديم.  

―    بار خدايا ‌پس‌ (به سبب عمل ‌در‌ آن) ‌تو‌ ‌را‌ است سپاس ‌در‌ حالى ‌كه‌ ‌به‌ بدكردارى اقراركننده ‌و‌ ‌به‌ تباه ساختن (تقصير ‌در‌ اعمال) اعتراف كننده ايم، ‌و‌ پشيمانى حقيقى دلها ‌و‌ عذر خواستن زبانهامان ‌كه‌ ‌از‌ روى راستى است براى ‌تو‌ است، ‌پس‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌بر‌ (اعتراف ‌به‌ كوتاهى ‌در‌ اعمال ‌و‌ پشيمانى از) تقصير ‌كه‌ ‌در‌ ‌آن‌ ماه ‌به‌ ‌ما‌ رسيده اجر ‌و‌ پاداش ‌ده‌ (كسى ‌كه‌ تقصير ‌و‌ نقص خود ‌را‌ بشناسد، ‌در‌ صدد خضوع ‌و‌ فروتنى ‌و‌ ذلت ‌و‌ خوارى برآيد ‌و‌ چون عبادتى بالاتر ‌از‌ ‌آن‌ نيست، ‌از‌ اينرو درخواست پاداش براى ‌آن‌ ‌مى‌ نمايد، حضرت امام محمد باقر- عليه السلام- ‌به‌ يكى ‌از‌ اصحاب خود فرمود: ‌لا‌ اخرجك الله ‌من‌ النقص ‌و‌ التقصير يعنى خدا ‌تو‌ ‌را‌ ‌از‌ نقص ‌و‌ تقصير «از اين ‌كه‌ طاعتت ‌را‌ اندك ‌و‌ خود ‌را‌ كوتاهى كننده ‌ى‌ ‌در‌ اعمال بدانى» خارج نسازد) پاداشى ‌كه‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ ‌آن‌ خير ‌و‌ نيكى خواسته شده ‌را‌ دريابيم، ‌و‌ اندوخته هاى گوناگون ‌را‌ ‌كه‌ ‌بر‌ ‌آن‌ حريص ‌و‌ آزمنديم عوض بستانيم   

―    و ‌ما‌ ‌را‌ ‌در‌ تقصير ‌از‌ (اداى) ‌حق‌ خود ملامت ‌و‌ سرزنش مكن، ‌و‌ عمرهاى ‌ما‌ ‌را‌ ‌كه‌ ‌در‌ پيش است ‌به‌ ماه رمضان آينده برسان، ‌و‌ چون ‌ما‌ ‌را‌ ‌به‌ ‌آن‌ ماه رساندى ‌بر‌ انجام عبادت ‌و‌ بندگى ‌كه‌ شايسته ‌ى‌ ‌تو‌ است ياريمان فرما، ‌و‌ ‌بر‌ رعايت فرمانبرى ‌كه‌ سزاوار ‌آن‌ ماه است برسانمان، ‌و‌ عمل شايسته ‌اى‌ ‌را‌ ‌كه‌ سبب ‌به‌ دست آوردن ‌حق‌ ‌تو‌ است ‌در‌ ‌دو‌ ماه (ماه رمضان كنونى ‌و‌ ماه رمضان آينده) ‌از‌ ماههاى روزگار براى ‌ما‌ روان ساز (ما ‌را‌ براى بجا آوردن ‌آن‌ توفيق ده)  

―    بار خدايا گناه كوچك ‌يا‌ گناه بزرگى ‌كه‌ ‌در‌ اين ماه ‌به‌ ‌آن‌ نزديك شديم، ‌يا‌ گناهى ‌كه‌ ‌در‌ ‌آن‌ بجا آورديم، ‌و‌ گناه بزرگى ‌كه‌ زير بار ‌آن‌ رفتيم ‌از‌ روى عمد ‌و‌ قصد ‌از‌ ما، ‌يا‌ فراموشى (كه منشاء ‌آن‌ تقصير ‌و‌ ‌بى‌ باكى است مانند كسى ‌كه‌ ‌به‌ كارى مشغول شود ‌تا‌ اينكه نماز ‌را‌ فراموش نمايد ‌كه‌ ‌او‌ معذور نيست ‌به‌ خلاف روزه دارى ‌كه‌ ‌از‌ روى فراموشى بخورد ‌يا‌ بياشامد) ‌كه‌ ‌در‌ ‌آن‌ ‌به‌ خود ستم كرده، ‌يا‌ ‌به‌ ‌آن‌ احترام ديگرى ‌را‌ هتك ‌و‌ پرده درى نموده باشيم، ‌پس‌ ‌بر‌ محمد ‌و‌ ‌آل‌ ‌او‌ درود فرست، ‌و‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌به‌ پرده ‌ى‌ (آمرزش) خود (از كيفر ‌و‌ رسوائى آن) بپوشان، ‌و‌ ‌به‌ گذشت خود ‌از‌ ‌ما‌ درگذر، ‌و‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌در‌ ‌آن‌ گناه ‌در‌ جلو چشم شماتت كنندگان (آنانكه ‌به‌ مصيبت ‌و‌ اندوه ديگرى شاد شوند) قرار مده، ‌و‌ زبان طعنه زنندگان (نكوهش كنندگان) ‌را‌ ‌بر‌ ‌ما‌ مگشا، ‌و‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌به‌ مهربانيت ‌كه‌ بريده نمى شود (هميشگى است) ‌و‌ ‌به‌ احسان ‌و‌ نيكيت ‌كه‌ ‌كم‌ نمى گردد ‌به‌ چيزى (عبادت ‌و‌ انجام كار نيكى) بگمار ‌كه‌ سبب فرونهادن (از ميان بردن) ‌و‌ پوشاندن (آمرزيدن) چيزى (گناهى) شود ‌كه‌ ‌در‌ ‌آن‌ ماه ‌بر‌ ‌ما‌ نهى نموده ‌اى‌   

―    بار خدايا ‌بر‌ محمد ‌و‌ ‌آل‌ ‌او‌ درود فرست، ‌و‌ مصيبت ‌و‌ اندوهمان ‌را‌ ‌به‌ رفتن ماه ‌ما‌ (خير ‌و‌ نيكى) عوض ده، ‌و‌ براى ‌ما‌ ‌در‌ روز عيد ‌و‌ روز روزه گشودنمان مبارك ‌و‌ نيكو گردان، ‌و‌ ‌آن‌ ‌را‌ ‌از‌ بهترين روزهائى ‌كه‌ ‌بر‌ ‌ما‌ گذشته است قرار ‌ده‌ ‌كه‌ جالبترين ‌و‌ ‌به‌ دست آورنده ترين روزها براى عفو ‌و‌ گذشت، ‌و‌ نابودكننده ترين روزها براى گناه باشد، ‌و‌ براى ‌ما‌ آنچه ‌از‌ گناهانمان ‌كه‌ پنهان ‌و‌ آنچه ‌كه‌ آشكار است ‌را‌ بيامرز  

―    بار خدايا ‌با‌ گذشتن اين ماه ‌از‌ گناهان ‌ما‌ بگذر، ‌و‌ ‌با‌ بيرون رفتن ‌آن‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌از‌ بديهامان بيرون ‌بر‌ (خطاها ‌و‌ گناهان ‌ما‌ ‌را‌ بيامرز) ‌و‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ ‌آن‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌از‌ نيكبختترين اهل ‌آن‌ ماه (كسانى ‌كه‌ ‌در‌ ‌آن‌ ‌به‌ عبادت ‌و‌ بندگى اشتغال داشتند) ‌و‌ ‌از‌ ‌با‌ نصيبترين ايشان ‌در‌ ‌آن‌ ‌و‌ ‌از‌ بهره مندترين آنان ‌از‌ ‌آن‌ قرار ‌ده‌   

―    بار خدايا كسى ‌كه‌ اين ماه ‌را‌ ‌به‌ طورى ‌كه‌ سزاوار رعايت است رعايت كرده (آنچه ‌به‌ ‌او‌ واجب بوده بجا آورده) ‌و‌ احترامش ‌را‌ ‌به‌ طورى ‌كه‌ شايسته ‌ى‌ حفظ ‌و‌ نگهدارى است حفظ نموده (آنچه ‌از‌ ‌او‌ نهى شده مرتكب نگشته) ‌و‌ ‌به‌ احكامش ‌به‌ طورى ‌كه‌ سزاوار كوشش ‌در‌ آنها است كوشش ‌و‌ ايستادگى داشته، ‌و‌ ‌از‌ گناهان خويش ‌به‌ طورى ‌كه‌ شايسته ‌ى‌ پرهيزكارى است پرهيز نموده، ‌يا‌ ‌به‌ وسيله ‌ى‌ عملى ‌كه‌ تقرب آور است ‌به‌ سوى ‌تو‌ تقرب جسته (مقام ‌و‌ منزلتى خواسته) ‌كه‌ رضاء ‌و‌ خشنودى ‌تو‌ ‌را‌ براى ‌او‌ لازم گردانيده، ‌و‌ رحمت ‌و‌ مهربانيت ‌بر‌ ‌او‌ متوجه نموده، ‌پس‌ ‌از‌ توانگرى خود مانند (پاداش) ‌او‌ ‌به‌ ‌ما‌ ببخش، ‌و‌ ‌از‌ فضل ‌و‌ احسانت چندين برابر ‌آن‌ ‌را‌ ‌به‌ ‌ما‌ عطا فرما، زيرا فضل ‌تو‌ نقصان پذير نيست، ‌و‌ گنجينه هاى ‌تو‌ ‌كم‌ نمى شود بلكه افزون ‌مى‌ گردد، ‌و‌ كانهاى احسان ‌و‌ نيكيت نابود نمى شود، ‌و‌ عطاء ‌و‌ بخشش ‌تو‌ بخشش گوارائى است (مشقت ‌و‌ رنجى ‌در‌ ‌آن‌ نيست)  

―    بار خدايا ‌بر‌ محمد ‌و‌ ‌آل‌ ‌او‌ درود فرست، ‌و‌ براى ‌ما‌ مانند پاداشهاى كسى ‌را‌ بنويس (واجب ‌و‌ لازم گردان) ‌كه‌ ‌تا‌ روز قيامت ‌در‌ ‌آن‌ ماه روزه گرفته، ‌يا‌ ‌در‌ عبادت براى ‌تو‌ كوشش داشته است (در اين جمله ‌ى‌ ‌از‌ دعاء آگاه ساختن ‌به‌ سعه ‌و‌ گشايش فضل ‌و‌ احسان خداى تعالى است، زيرا اگر روا نبود ‌كه‌ خداوند سبحان مانند پاداش كسى ‌را‌ ‌كه‌ عمل كرده ‌به‌ كسى ‌كه‌ عمل نكرده ببخشد دعاء ‌و‌ درخواست ‌آن‌ درست نبود)  

―    بار خدايا ‌ما‌ ‌در‌ روز فطر ‌و‌ روزه گشودنمان ‌كه‌ ‌آن‌ ‌را‌ براى اهل ايمان (روز) عيد ‌و‌ شادى ‌و‌ براى اهل دين خود (اسلام) روز اجتماع ‌و‌ گرد آمدن ‌و‌ روز تعاون ‌و‌ كمك كردن ‌به‌ يكديگر قرار دادى، ‌از‌ ‌هر‌ گناهى ‌كه‌ ‌آن‌ ‌را‌ بجا آورده ايم، ‌يا‌ كار بدى ‌كه‌ پيش ‌از‌ اين كرده ايم، ‌يا‌ انديشه ‌ى‌ بدى ‌كه‌ ‌در‌ ‌دل‌ داشته ايم، ‌به‌ سوى تو، توبه ‌و‌ بازگشت ‌مى‌ نمائيم، توبه ‌ى‌ كسى ‌كه‌ رجوع ‌به‌ گناهى ‌را‌ ‌در‌ ‌دل‌ نمى گذراند، ‌و‌ ‌پس‌ ‌از‌ توبه ‌در‌ گناهى بازنمى گردد، توبه ‌ى‌ خالصى ‌كه‌ ‌از‌ ‌شك‌ ‌و‌ دودلى پاكيزه باشد، ‌پس‌ ‌آن‌ ‌را‌ ‌از‌ ‌ما‌ قبول فرما، ‌و‌ ‌از‌ ‌ما‌ راضى ‌و‌ خشنود شو، ‌و‌ ‌ما‌ ‌را‌ ‌بر‌ ‌آن‌ ثابت ‌و‌ پابرجا گردان (سيد جزائرى- رحمه الله- ‌در‌ شرح خود ‌بر‌ صحيفه ‌مى‌ نويسد جمله ‌ى‌ اللهم انا نتوب اليك ‌فى‌ يوم فطرنا قول ‌به‌ مستحب بودن خواندن اين دعاء ‌را‌ ‌در‌ روز عيد فطر تاييد ‌مى‌ نمايد)  

―    بار خدايا ترس كيفر ترسيده شده (دوزخ) ‌و‌ شوق ‌و‌ دوستى پاداش وعده داده شده (بهشت) ‌را‌ روزى ‌ما‌ گردان ‌تا‌ اينكه لذت ‌و‌ خوشى آنچه (آمرزشى كه) ‌از‌ ‌تو‌ ‌مى‌ خواهيم، ‌و‌ اندوه آنچه (كيفر ‌بر‌ گناهانى كه) ‌از‌ ‌آن‌ ‌به‌ ‌تو‌ پناه ‌مى‌ بريم دريابيم   

―    و ‌ما‌ ‌را‌ نزد خويش ‌از‌ توبه كنندگانى قرار ‌ده‌ ‌كه‌ محبت ‌و‌ دوستيت ‌را‌ براى آنها واجب ‌و‌ لازم نموده ‌اى‌ (اشاره ‌به‌ قول خداى تعالى «س 2 ‌ى‌ 222»: ‌ان‌ الله يحب التوابين يعنى خدا توبه كنندگان ‌را‌ دوست دارد «آنها ‌را‌ ‌از‌ رحمت خود بهره مند گرداند») ‌و‌ ‌از‌ ايشان بازگشت ‌به‌ طاعت ‌و‌ فرمانبريت ‌را‌ پذيرفته ‌اى‌ (اشاره ‌به‌ قول خداى تعالى «س 9 ‌ى‌ 104»: ‌ان‌ الله ‌هو‌ يقبل التوبه عن عباده يعنى خدا است ‌كه‌ ‌او‌ توبه ‌ى‌ بندگانش ‌را‌ ‌مى‌ پذيرد) ‌اى‌ عادلترين عدالت دارندگان (همه ‌ى‌ اقوال ‌و‌ افعال ‌و‌ احكام خداوند متعال ‌بر‌ وفق نظام كل ‌و‌ حكمت ‌و‌ مصلحت است ‌و‌ افراط ‌و‌ تفريط ‌در‌ آنها راه ندارد ‌و‌ ‌جز‌ ‌او‌ ‌هر‌ چند ‌در‌ عدل ‌و‌ دادگرى كوشش نمايد محال است ‌كه‌ همه ‌ى‌ اقوال ‌و‌ افعال ‌و‌ احكامش طبق نظام كل ‌و‌ خارج ‌از‌ افراط ‌و‌ تفريط باشد، ‌از‌ اين ‌رو‌ خداوند سبحان عادلترين عدالت دارندگان است، ‌و‌ مناسبت بيان اين جمله ‌در‌ اينجا براى آنست ‌كه‌ چون خداوند محبت ‌و‌ دوستيش ‌را‌ براى توبه كنندگان واجب ‌و‌ لازم نموده ‌و‌ بازگشت كسى ‌كه‌ ‌به‌ طاعت ‌و‌ فرمانبرى ‌او‌ بازگردد ‌را‌ پذيرفته ‌و‌ همه ‌ى‌ بندگان ‌در‌ عبوديت ‌و‌ بندگى ‌و‌ روآوردن ‌به‌ سوى ‌او‌ يكسان اند ‌و‌ درخواست كننده يكى ‌از‌ آنان است، ‌پس‌ خداى عزوجل عادلتر ‌از‌ آنست ‌كه‌ گروهى ‌را‌ ‌به‌ ‌آن‌ اختصاص دهد ‌و‌ برخى ‌را‌ ‌از‌ ‌آن‌ ‌بى‌ بهره گرداند)  

―    بار خدايا ‌از‌ پدران ‌و‌ مادران ‌و‌ همه همكيشان ‌ما‌ ‌هر‌ ‌كه‌ ‌از‌ ايشان ‌در‌ گذشته ‌و‌ ‌هر‌ ‌كه‌ ‌در‌ نگذشته (موجود باشد ‌يا‌ ‌پس‌ ‌از‌ اين بيايد) ‌تا‌ روز رستاخيز درگذر (آنان ‌را‌ ببخش)  

―    بار خدايا ‌بر‌ محمد ‌و‌ ‌آل‌ ‌او‌ درود فرست، همچنانكه ‌بر‌ فرشتگانى ‌كه‌ ‌از‌ خواص ‌و‌ نزديكان درگاهت هستند درود فرستادى (اين تشبيه ‌از‌ جهت اصل صلوه ‌و‌ درود است ‌نه‌ ‌از‌ جهت كسى ‌كه‌ درود ‌بر‌ ‌او‌ فرستاده شده، زيرا پيغمبر ما- صلى الله عليه ‌و‌ آله- افضل ‌و‌ برتر ‌از‌ همه ‌ى‌ مخلوقات است ‌پس‌ معنى اين جمله اينست: بار خدايا ‌بر‌ محمد ‌و‌ ‌آل‌ ‌او‌ ‌به‌ مقدار فضل ‌و‌ شرف ايشان نزد ‌تو‌ درود فرست، همچنانكه ‌بر‌ فرشتگانت ‌به‌ مقدار فضل ‌و‌ شرف آنان نزد ‌تو‌ درود فرستادى، ‌و‌ تشبيه چيزى ‌به‌ چيزى ممكن است ‌از‌ ‌يك‌ جهت باشد، مانند اينكه گفته شود فلان ‌كس‌ مانند شير است يعنى ‌در‌ دلاورى) ‌و‌ ‌بر‌ ‌او‌ ‌و‌ ‌بر‌ آلش درود فرست همچنانكه ‌بر‌ پيغمبران فرستاده شده ‌ات‌ درود فرستادى، ‌و‌ ‌بر‌ ‌او‌ ‌و‌ آلش درود فرست همچنانكه ‌بر‌ بندگان شايسته ‌ات‌ درود فرستادى، ‌و‌ بهتر ‌از‌ ‌آن‌ ‌اى‌ پروردگار جهانيان، چنان درودى ‌كه‌ بركت ‌و‌ نيكيش ‌به‌ ‌ما‌ برسد، ‌و‌ سودش ‌ما‌ ‌را‌ دريابد، ‌و‌ ‌از‌ جهت ‌آن‌ درخواست ‌ما‌ روا شود، زيرا ‌تو‌ كريمتر كسى هستى ‌كه‌ ‌به‌ ‌او‌ روآورده شده، ‌و‌ ‌بى‌ نيازكننده ‌تر‌ كسى هستى ‌كه‌ ‌بر‌ ‌او‌ اعتماد شده، ‌و‌ بخشنده ‌تر‌ كسى هستى ‌كه‌ ‌از‌ فضل ‌و‌ احسانش درخواست شده، ‌و‌ ‌تو‌ ‌بر‌ ‌هر‌ چيز توانائى (به كمكى نيازمند نيستى، ‌و‌ جلوگيرى ‌تو‌ ‌را‌ بازنمى دارد)
.

................................

منبع

معرفی آثار صحیفه سجادیه

Have no items! Please recheck module config!