• بخشی از دعای شانزدهم
1- خداوند هر كس را كه پس از توكل به او، درباره فقرش شكایت به
فراموشى آن گاه عارض مى شود كه درباره ى امرى شناخت و ميل به نگهدارى آن داريم ، ولى با پيدايش اولويت هاى موقت ديگر - خواه حقيقى يا كاذب - ذهن ما از آن منصرف شده و در نتيجه آن را رها مى كنيم ، اما غفلت آن جا است كه امر موجودى بايد شناخته شود و جانبش رعايت گردد ، ولى اصولا متعلق ادراك و آگاهى ما واقع نمى شود و بدين جهت بى توجه از كنار آن مى گذريم .
درجات مختلف مؤمنان
سپس حضرت سجاد عليه السلام از خداوند متعال درخواست نموده است كه ما را در درجات صالحان و مراتب مؤمنان قرار دهد . از اين فراز معلوم مى شود كه صالحان از درجات مختلف و مؤمنان از مقامات متفاوتى برخوردارند . البته پر واضح است كه امام معصوم بالاترين درجات نيكان و زيباترين و ارزنده ترين مقام شايستگان را طلب فرموده است ؛ پس خوبان و پاكان هم در يك وادى قدم نمى زنند ، بلكه هر يك را منزلتى ويژه است ، كه «حسنات الأبرار ، سيئات المقربين.» از اين رو ، معصومين كه مربيان واقعى بشر هستند ، با هر يك از اصحاب و ياران خود به گونه ى مناسب با حال وى ، مواجه شدند و تعاليم خود را طبقه بندى شده عرضه كردند . بدين جهت ، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : «اگر اباذر از آن چه در قلب سلمان مى گذرد و به آن آگاه است ، مطلع مى شد او را مى كشت».
نيز در روايات آمده است : «ايمان ، ده درجه دارد و جايز نيست كسى كه داراى درجه ى دوم ايمان است ، به كسى كه از درجه ى اول ايمان برخوردار است ، چيزى را متناسب با شأن و قدرت ايمان خود تحميل كند».
تنها در صورتى كه هدف صرف آشنايى افراد با مراتب بالاتر اوليا و تشويق ايشان براى كسب آمادگى هاى لازم براى رسيدن بدان مراتب باشد و مربى تشخيص دهد كه فرد مورد نظر تحمل شنيدن اسرار را دارد ، بر او جايز است كه حقايق را به او گوشزد كند . در مرحله ى بعد اگر توان عمل كردن بدان ها را در او يافت ، مى تواند تقيد عملى به دستورهاى سنگين تر را از تربت شدگان مطالبه كند .
پيامبران هم كه با خلق سخن مى گفتند ، سطح فهم ايشان را لحاظ مى كردند . پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود :
انا - معاشر الأنبياء - نكلم الناس على قدر عقولهم ؛
ما پيامبران به ميزان خرد مردمان با آنها سخن مى گوييم .
«شيخ الرئيس» به شرح مقامات عارفان همت گماشته و طى نه فصل به تشريح منازل سالكان و مقامات واصلان پرداخته است . هم او در پايان اين فصول و تبيين لزوم درنورديدن همه ى اين مقامات ، عبارت نغزى آورده است:
و الاقبال بالكلية على الحق خلاص ؛
خلوص تمام عيار آن گاه حاصل مى شود كه انسان با تمام وجود - و نه بعض آن - به سوى خدا روى آورد .
رزقنا الله و اياكم ان شاء الله.
.......................
